Thân nhiệt thấp và say nắng — hai đầu của cùng một trục

Cơ thể giữ nhiệt trong một khoảng hẹp, và lệch về phía nào cũng nguy hiểm.

Vì sao khoảng an toàn rất hẹp

• Cơ thể có cơ chế điều nhiệt
• Ra mồ hôi khi nóng
• Run và co mạch khi lạnh
• Các cơ chế này có giới hạn
• Quá giới hạn thì nguy hiểm

Các cơ chế tự điều chỉnh của cơ thể có giới hạn của chúng.

Dấu hiệu mệt do nắng nóng

• Vã mồ hôi nhiều
• Chóng mặt và yếu
• Buồn nôn
• Đau đầu
• Chuột rút

Đây là giai đoạn cần dừng lại ngay chứ không cố thêm.

Dấu hiệu nặng hơn

• Lú lẫn hoặc thay đổi hành vi
• Nói lảm nhảm
• Da nóng
• Thở nhanh
• Mất ý thức

Thay đổi hành vi trong trời nóng là dấu hiệu rất đáng ngại.

Xử trí ban đầu khi nghi say nắng

• Đưa vào chỗ mát
• Cởi bớt quần áo
• Làm mát người
• Gọi cấp cứu
• Không cho uống gì nếu không tỉnh táo

Gọi cấp cứu sớm quan trọng hơn là cố xử lý tại chỗ cho xong.

Về việc phòng ngừa trong trời nóng

• Uống nước đều đặn
• Tránh giờ nắng gắt
• Mặc đồ sáng màu thoáng
• Nghỉ trong bóng râm
• Không để ai trong xe đóng kín

Không bao giờ để trẻ hay người già trong xe đóng kín dù chỉ vài phút.

Về người làm việc ngoài trời

• Nghỉ theo chu kỳ
• Uống nước trước khi thấy khát
• Làm quen dần với nắng nóng
• Để ý lẫn nhau trong nhóm
• Biết dấu hiệu cảnh báo

Người trong nhóm để ý lẫn nhau phát hiện sớm hơn tự mình nhận ra.

Về thuốc và nắng nóng

• Một số thuốc ảnh hưởng điều nhiệt
• Một số ảnh hưởng cảm giác khát
• Không tự bỏ thuốc
• Hỏi bác sĩ về điều cần lưu ý
• Thận trọng hơn trong đợt nắng

Hỏi bác sĩ xem thuốc mình dùng có cần lưu ý gì trong đợt nắng nóng không.

Về hạ thân nhiệt

• Xảy ra khi mất nhiệt nhiều hơn sinh ra
• Không cần trời quá lạnh
• Ướt và gió làm nhanh hơn
• Gặp cả trong nhà
• Người lớn tuổi dễ bị hơn

Hạ thân nhiệt có thể xảy ra ngay trong nhà khi trời chỉ hơi lạnh.

Dấu hiệu hạ thân nhiệt

• Run nhiều
• Nói lắp
• Chậm chạp và lơ mơ
• Da lạnh
• Ngừng run khi nặng hơn

Ngừng run trong khi vẫn lạnh là dấu hiệu nặng chứ không phải đã đỡ.

Xử trí ban đầu khi nghi hạ thân nhiệt

• Đưa vào chỗ ấm
• Thay bỏ quần áo ướt
• Ủ ấm bằng chăn khô
• Gọi trợ giúp y tế
• Không xoa bóp mạnh

Thay bỏ quần áo ướt là việc cần làm trước khi ủ ấm.

Về rượu trong trời lạnh

• Cảm giác ấm lên là tạm thời
• Thực tế làm mất nhiệt nhanh hơn
• Cũng làm giảm khả năng nhận biết
• Không dùng để làm ấm
• Không cho người đang lạnh uống rượu

Rượu tạo cảm giác ấm nhưng thực tế làm mất nhiệt nhanh hơn.

Những nhóm dễ bị ảnh hưởng

• Người lớn tuổi
• Trẻ rất nhỏ
• Người có bệnh nền
• Người làm việc ngoài trời
• Người sống một mình

Người sống một mình dễ bị bỏ sót vì không ai để ý thấy sớm.

Về trang phục phù hợp

• Nhiều lớp mỏng hơn một lớp dày
• Dễ cởi bớt khi nóng lên
• Che đầu trong cả nóng lẫn lạnh
• Chất liệu thoáng khi trời nóng
• Giữ khô khi trời lạnh

Nhiều lớp mỏng dễ điều chỉnh hơn một lớp dày.

Về việc để ý người thân

• Gọi hỏi trong đợt nắng nóng
• Cũng trong đợt rét
• Kiểm tra nhà có thoáng hay ấm không
• Nhắc uống nước
• Hỏi thăm hàng xóm sống một mình

Một cuộc gọi hỏi thăm trong đợt nắng nóng có thể ngăn được chuyện lớn.

Về việc nhận ra sớm ở bản thân

• Chú ý cảm giác chóng mặt và yếu
• Dừng lại ngay khi thấy
• Không cố làm cho xong
• Tìm chỗ mát hoặc chỗ ấm
• Nói cho người bên cạnh biết

Nói cho người bên cạnh biết mình đang khó chịu là bước quan trọng.

Về nước uống trong ngày nắng

• Uống đều trong ngày
• Không đợi thấy khát
• Mang theo bình nước
• Chú ý màu nước tiểu
• Hỏi bác sĩ nếu đang hạn chế nước vì bệnh

Người đang phải hạn chế nước vì bệnh cần hỏi bác sĩ riêng về việc này.

Về môi trường sống

• Phòng thoáng trong trời nóng
• Giữ ấm đủ trong trời lạnh
• Chú ý phòng ngủ ban đêm
• Che nắng cho cửa hướng nắng
• Kiểm tra thiết bị sưởi an toàn

Phòng ngủ ban đêm là chỗ hay bị bỏ qua khi lo chuyện nóng lạnh.

Cách nghĩ thực tế

• Cả hai đầu của trục nhiệt độ đều nguy hiểm
• Thay đổi hành vi là dấu hiệu nặng
• Không dùng rượu để làm ấm
• Không để ai trong xe đóng kín
• Để ý người thân sống một mình

Nội dung này mang tính thông tin chung; hãy gọi cấp cứu khi có dấu hiệu nặng.

Câu hỏi thường gặp